Bạn biết gì về phim điện ảnh kinh dị đầu tiên?

Công chiếu vào ngày 26 tháng 2 năm 1920 tại Berlin, tác phẩm kinh điển The Cabinet Of Dr. Caligari của đạo diễn Robert Wiene được xem như là phim điện ảnh kinh dị thực sự đầu tiên.

Sau 100 năm kể từ ngày phát hành, The Cabinet Of Dr. Caligari vẫn là một cột mốc quan trọng của phim câm, và là một trong những bộ phim nghệ thuật sớm nhất của ngành điện ảnh, giúp cho phương tiện còn non trẻ này được nhìn nhận nghiêm túc như một loại hình nghệ thuật.

Bộ phim tập trung vào Franzis (Friedrich Fehér), một sinh viên ở một thị trấn nhỏ của Đức, người bạn của anh ta trở thành nạn nhân của một kẻ giết người hàng loạt mắc chứng mộng du. Cesare (Conrad Veidt) là kẻ giết người dưới sự điều khiển của một nhà thôi miên, đồng thời làm nghề giải trí tại hội chợ địa phương, Caligari (Werner Krauss).

Nhà sản xuất Erich Pommer đã nói:

“Bầu không khí bí ẩn và rùng rợn kiểu Grand Guignol hiện đang thịnh hành trong các bộ phim Đức, và câu chuyện này phù hợp một cách hoàn hảo.”

Với một đất nước vẫn còn u ám bởi bóng tối của chiến tranh, những cái chết trên màn ảnh không thể không gợi lại những cái chết nơi chiến trường, và về sau, các nhà phê bình đã nhìn nhận Cesare như một đại diện cho những người lính trẻ dũng cảm được cử đi chiến đấu, giết chóc, và chết theo lệnh của một chính phủ nhẫn tâm.

Nếu câu chuyện của Caligari thấm đẫm sự hỗn loạn cảm xúc trong thời đại đó, thì phong cách hình ảnh của nó còn tiến xa hơn, phá vỡ hoàn toàn thực tế và tạo ra một thế giới “sáng- tối” (chiaroscuro) với những góc méo mó và những cạnh lởm chởm sắc nhọn. Cực kỳ sáng tạo và có sức ảnh hưởng, bối cảnh được thiết kế tại phim trường theo Trường phái Biểu hiện (Expressionist) đã xác lập Caligari như là một bộ phim nghệ thuật, đồng thời liên kết nó với trào lưu phổ biến vào lúc đó – do vậy làm cho bộ phim có sức hút thương mại mạnh mẽ.

Vào thời điểm Caligari được thực hiện, Trường phái Biểu hiện – tìm cách trình bày thế giới bên ngoài như thể là trải nghiệm của những cảm xúc chủ quan, nội tại – là một trào lưu nghệ thuật được thiết lập gồm cả hội họa, văn học, kiến trúc, âm nhạc và sân khấu. Nó rất thịnh hành trong giới nghệ thuật đương đại, thường được các nghệ sĩ sử dụng để thể hiện sự bất mãn và trầm cảm của xã hội hậu chiến.

Caligari không phải là bộ phim đầu tiên sử dụng Trường phái Biểu hiện, nhưng nó là một trong những bộ phim đầu tiên sử dụng điều đó theo cách hoàn hảo như vậy.

Các diễn viên chính của bộ phim, Werner Krauss (Caligari) và Conrad Veidt (Cesare), đều làm việc dưới trướng của nhà sản xuất kịch nghệ huyền thoại thuộc Trường phái Biểu hiện Max Reinhardt, và các động tác diễn xuất của họ, cùng với các diễn viên khác, hợp nhất với thiết kế bối cảnh để tạo thành những kiểu mẫu hình học – một sự kết hợp hoàn hảo của thiết kế Biểu hiện.

Bộ phim có một cấu trúc cách tân, mơ hồ.

Chuyện chính của Caligari được giới hạn bởi một kiểu truyện khung (frame story): ngồi trên băng ghế, Franzis kể lại hành trình của mình, chỉ về sau mới tiết lộ ra – trong một cú twist kết phim, – rằng Franzis là bệnh nhân tại một nhà thương điên. Bác sĩ giám đốc của nhà thương chính là Caligari.

Được nhìn theo cách này, hình ảnh cách điệu của bộ phim trở nên hợp lý theo nhãn quang điên loạn của một kẻ tâm thần, phản ánh những tư tưởng bên trong của anh ta – Chủ nghĩa biểu hiện thuần túy.

Một số nhà lý luận, đặc biệt là Siegfried Kracauer, đã chỉ trích kiểu truyện khung, cho rằng nó phá vỡ thông điệp chống độc tài của bộ phim bằng cách khôi phục lại Caligari như một nhân vật quyền lực và giảm tội ác của ông ta thành ảo tưởng của một người điên.

Tuy nhiên, nhìn kỹ hơn sẽ thấy một điều gì đó mơ hồ: nhà thương điên, như đã thấy trong câu truyện khung (tức là thế giới ‘thực’ khách quan), có cùng một vẻ ngoài thuộc Trường phái biểu hiện giống như ở thế giới ‘chủ quan’ trong câu chuyện của Franzis ‘- do đó không làm rõ được sự phân chia giữa sự thật và ảo tưởng.

Điều này còn được củng cố thêm bởi lời khẳng định độc ác cuối cùng của Caligari, rằng ông ta biết cách “chữa bệnh” cho Franzis. Liệu còn những tội ác ẩn nấp dưới vẻ ngoài đáng kính, quyền uy này hay không?

Đòn đấm kép gồm cú twist đầy kịch tính và sự mơ hồ sâu kín của cảnh cuối chắc chắn là một trong nhiều yếu tố góp phần tạo nên sức mạnh mê hoặc của Caligari, khiến nó trở thành một bộ phim hấp dẫn, bí ẩn và gây tiếng vang, thậm chí 100 năm sau khi nó ra đời.

Nguồn: Alex Barrett

Lược dịch: Nguyễn Đức Nhật Thanh

, , , , , , , , ,

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *